است كه ما ديديم . از اين ابنيه در سر تمامى راهها و شهرها ساخته‌اند . اين قسم ابنيه در ايران ، تنها محلى است كه مسافرين مىتوانند در آنجا اقامت كنند . عدد آنها در شهرها متناسب است با وسعت دايرهء تجارت و كثرت و قلّت امتعه تجارتى در تمامى راههايى كه تردّد قوافل در آنها [ انجام ] مىشود . به فاصلهء هفت يا هشت فرسخ يكى از آنها را ساخته‌اند و اهتمام كرده‌اند كه در جوار نهرى و آبى باشد . [ چون در اين محلها وسايل پذيرايى ] از هيچ قبيل يافت نمىشود ، شخص مسافر مجبور است كه به همراه خود فرش و رختخواب و ادوات طبخ و غيره بردارد . اما به قيمت ، كاه و جو براى دوّاب و لبنيات و ميوه و برنج و گوشت بهر خود [ مى ] توان خريد . تمامى كاروانسراهاى اينجا به يك صورت و شكل ساخته شده و كلًا مربع‌الشكل در دور محلى وسيع با حجراتى زياد بنا شده‌اند كه خارج شهرها ، يك طبقه‌اى باشند . ليكن در شهر ، بعضى از آنها صاحب حجرات فوقانى نيز هستند . مدخل اين مكان درى بزرگ و محكم است . مستحفظ اين در ، شخصى است كه اگر سرقتى در اموال مسافرين اتفاق افتد ، مسؤول باشد . اطاقى كه مجاناً به مسافرين مىدهند ، عبارت از اطاقى است كه قريب به پانزده قدم مربع وسعت دارد . به اين اطاق كه داخل مىشوند از صفّه كه هفت يا هشت قدم عرض ، و چهار قدم ارتفاع دارد ، پله مىخورد . خود ايشان نيز اگر فصل و هوا مقتضى باشد ، در زمين بيرونى نشسته ، و در آنجا مىخوابند . اگر بخواهند و ميل كنند ، در بام حجرات نيز مىتوان خفت . در فصل زمستان مسافرين ، طويله را بر اطاق ترجيح داده ، در آنجا منزل كنند . به علت اينكه طويله گرمتر از اطاق بوده ، و در نزد دوّاب و باركشان خود باشند و مراقبت احوال آنها را بهتر توانند كرد ، زيرا سرما مانع است از اينكه آنها را در بيرون ببندند . اين فقره هشت يا نه ماه از سال اجرا شود . در درون طويله ، در طول جدار ، صفّه‌اى به عرض پنج شش قدم ، براى مسافرين ساخته‌اند كه در اينجا منزل كرده و مالهاى خود را در مقابل خويش مىبندند . مكاليان [ چارواداران ] و عمله‌هاى آنها هيچگاهى در اطاق منزل نكنند و همواره در پهلوى دوّاب و چهارپايان و بارهاى خود باشند . در فصل گرما مسافرين و قوافل عادتاً به كاروانسرا فرود مىآيند ، و هم در صحرا اردو كنند ، مگر از دزد ايمنى نداشته باشند . كرايه منزل در كاروانسراهاى عرض راه ، مطلقاً نمىگيرند ، [ امّا ] مبلغ قليلى در كاروانسراهاى واقع در شهرهاى بزرگ به جهت گذاشتن بار و امتعه تجارتى مطالبه كنند .